พัฒนาการของนิทานจักรๆ วงศ์ๆ สู่ภาพยนตร์แนวแฟนตาซีในสังคมไทย - น้ำมนต์ อยู่อินทร์ (2018)
บทความเรื่่อง "พัฒนาการของนิทานจักรๆ วงศ์ๆ สู่ภาพยนตร์แนวแฟนตาซีในสังคมไทย" ผู้เขียนได้ศึกษาวิเคราะห์จากนิทานจักรๆ วงศ์ๆ ที่ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์แฟนตาซีจำนวน 5 เรื่่อง ได้แก่ เรื่่อง กากี ไกรทอง พระรถเมรี หรือ นางสิบสอง พระอภัยมณี และ โสนน้อยเรือนงาม จากการศึกษาพบว่านิทานจักรๆ วงศ์ๆ เหล่านี้ ส่วนใหญ่ปรากฏแต่แรกเริ่มในรูปแบบของนิทาน สมัยต่อมานิทานเหล่านี้ ได้ถูกนำมาบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์ในสมุดไทยหรือใบลาน ต้นฉบับตัวเขียนที่พบนั้นส่วนใหญ่เป็นกลอนอ่านหรือกลอนสวด ในสมัยต่อมาช่วงปลายรัชกาลที่่ 4 ต่อถึงสมัยรัชกาลที่่ 5 มีเทคโนโลยีการพิมพ์ขึ้นในประเทศไทย เจ้าของโรงพิมพ์ต่างๆ จึงได้นำนิทานจักรๆวงศ์ๆ ที่เป็นเรื่องเล่าและที่่บันทึกไว้ในสมุดไทยมาพิมพ์เป็นเล่มหนังสือเพื่่อเผยแพร่ให้กว้างขวางขึ้น นิทานจักรๆ วงศ์ๆ ได้ถูกใช้เป็นตัวบทสำหรับประกอบการแสดง ซึ่่งพบว่ารูปแบบการแสดงประเภทต่างๆ มีการพัฒนาไปตามรูปแบบการแสดงที่ปรากฏในสังคมไทยจำแนกได้เป็นการแสดงพื้นบ้านภาคกลางและสื่่อสมัยใหม่ ในส่วนของการแสดงพื้นบ้านภาคกลาง ได้แก่ ละครชาตรี ละครนอก หุ่นกระบอก ลิเก เพลงทรงเครื่่อง และหนังตะลุง นอกจากนี้ ยังปรากฏในรูปแบบของการแสดงพื้นบ้านในภาคอื่่นๆ ด้วย เช่น หมอลำของภาคอีสาน และโนราของภาคใต้ เป็นต้น สำหรับการแสดงที่เป็นสื่่อสมัยใหม่ พบว่ามีทั้งสื่่อภาพยนตร์และละครโทรทัศน์ ผู้สร้างได้นำนิทานจักรๆ วงศ์ๆ มาสร้างหลายเรื่่อง โดยเฉพาะในช่วง พ.ศ. 2478-2528 และมีการนำมาสร้างอีกในยุคหลังราว พ.ศ. 2544 เป็นต้นมา สถานีโทรทัศน์ที่นำเสนอละครพื้นบ้าน ได้แก่ สถานีโทรทัศน์ ช่อง 3 ช่อง 5 และช่อง 7 โดยเฉพาะสถานีโทรทัศน์ช่อง 7 เป็นสถานีที่ผลิตนิทานพื้นบ้านแนวจักรๆ วงศ์ๆ มากที่สุดและยังดำเนินงานต่อเนื่องจนถึงทุกวันนี้ โครงสร้างหลักๆ ของนิทานจักรๆ วงศ์ๆ และภาพยนตร์แนวแฟนตาซีนั้นมีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน โดยเริ่มต้นเรื่องจากเหตุการณ์ที่ทำให้ตัวละครต้องเดินทางออกจากบ้าน เรียนวิชากับอาจารย์ ต่อมาได้รับของวิเศษจากอาจารย์ และออกผจญภัยต่อไป ฝ่าฟันอุปสรรคต่างๆ และตอนท้ายเรื่องตัวเอกมักจะได้คู่ครอง นอกจากนี้ ยังพบว่าภาพสังคมและวัฒนธรรมที่ปรากฏในภาพยนตร์แฟนตาซีจักรๆ วงศ์ๆ ช่วยทำให้เนื้อเรื่่องสมจริงมากยิ่งขึ้น ทั้งการแต่งกาย บ้านเรือนที่อยู่อาศัย ยานพาหนะ เครื่องมือในการทำมาหากิน การละเล่น เพลงพื้นบ้าน ฯลฯ ภาพยนตร์แนวแฟนตาซีที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับชุมชน ชาวบ้านมักจะตั้งบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำลำคลอง ภาพที่ปรากฏในภาพยนตร์ก็จะเป็นภาพชีวิตของผู้คนริมสองฟากฝั่งแม่น้ำลำคลองด้วย การศึกษาพัฒนาการของนิทานจักรๆ วงศ์ๆ ทั้ง 5 เรื่องนี้ ทำให้เห็นว่าเรื่องดังกล่าวน่าจะเป็นเรื่องที่ได้รับความนิยมอย่างยิ่งในสังคมไทยจึงได้มีการนำมาผลิตซ้ำหรือนำมาสร้างสรรค์อย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนกระทั่งถึงปัจจุบัน