Feeding ecology of spotted scat scatophagus argus, linnaeus in mangrove forests Pak Phanang estuary, Nakhon Si Thammarat Province - Supichaya Wongchinawit (Chulalongkorn University, 2007)
ศึกษาความสำคัญของป่าชายเลนต่อประชาคมปลาตะกรับในแง่เป็นแหล่งอาหาร โดยศึกษารูปแบบลักษณะการกินอาหารและพัฒนาการของระบบทางเดินอาหารรวมทั้งประสิทธิภาพการย่อยและดูดซึมอาหารของปลาตะกรับ เพื่อทราบถึงบทบาทของปลาตะกรับในการถ่ายทอดพลังงานในป่าชายเลน นอกจากนี้ยังศึกษาการแบ่งสรรทรัพยากรในกลุ่มประชากรปลาตะกรับกับปลากระบอก ที่มีลักษณะการกินอาหารคล้ายคลึงกัน ผลการศึกษาพบปลาตะกรับอาศัยป่าชายเลนปลูกบริเวณอ่าวปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราชอย่างถาวร เป็นทั้งแหล่งอาหาร แหล่งอนุบาลและที่อยู่อาศัย โดยเมื่อป่าชายเลนมีอายุมากขึ้นทำให้ปริมาณอินทรีย์สารในมวลชีวภาพในส่วนต่างๆ ของพันธุ์ไม้สูงขึ้น และปริมาณสัตว์หน้าดินพบหอยฝาเดียว หนอนตัวกลม และตัวอ่อนแมลงเป็นกลุ่มเด่น ส่วนแพลงก์ตอนพืชกลุ่มไดอะตอมและไซยาโนแบคทีเรียพบเป็นกลุ่มเด่นในบริเวณนี้ เช่นเดียวกับแพลงก์ตอนสัตว์กลุ่มเด่นได้แก่ โคพีพอด ตัวอ่อนหอย ตัวอ่อนเพรียง ตัวอ่อนปู โรติเฟอร์ และตัวอ่อนกุ้ง สิ่งมีชีวิตเหล่านี้เป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของปลาตะกรับ องค์ประกอบอาหารกลุ่มเด่นที่พบในกระเพาะอาหารของปลาทุกช่วงอายุคือ เพนเนตไดอะตอมและสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน จากองค์ประกอบอาหารทั้งหมดที่พบในกระเพาะอาหารแสดงให้เห็นว่า ปลาตะกรับจัดอยู่ในกลุ่มที่กินทั้งพืชและสัตว์ ปลาตะกรับแสดงลักษณะการปรับตัวที่ดีมากในการเลือกกินอาหารในสภาพแวดล้อมที่มีการแปรผันสูง ปลาตะกรับมีการเปลี่ยนลักษณะการกินอาหารในแต่ละช่วงอายุ โดยระยะลูกปลาจะหาอาหารกินบริเวณผิวน้ำและกลางน้ำ ระยะวัยรุ่นหาอาหารกินบริเวณกลางน้ำและเริ่มหาอาหารที่บริเวณพื้น ขณะที่ระยะโตเต็มวัยกินอาหารที่บริเวณพื้น นอกจากนี้ปลาตะกรับยังมีการเปลี่ยนชนิดอาหารที่กินตามปริมาณอาหารโดยไม่เฉพาะเจาะจง โดยมีปริมาณของโปรโตซัว สัตว์ทะเลหน้าดินและอินทรีย์สารในกระเพาะอาหารมีความแตกต่างกันในแต่ละช่วงอายุ ดังนั้นจากลักษณะการปรับตัวทางด้านการกินอาหารทำให้บทบาทของปลาตะกรับในสายใยอาหารระบบนิเวศป่าชายเลนอ่าวปากพนังอยู่ในลำดับขั้นเดียวกับกลุ่มปลาที่กินสัตว์ทะเลหน้าดิน กลุ่มปลาที่กินแพลงก์ตอนสัตว์ และกลุ่มปลาที่กินซากอินทรีย์สาร จากการศึกษาลักษณะทางเนื้อเยื่อวิทยาของระบบทางเดินอาหารของปลาตะกรับ พบลักษณะทางเนื้อเยื่อวิทยาระบบทางเดินอาหารเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงอายุ เมื่อปลามีขนาดใหญ่ขึ้น ฟันจะมีขนาดเล็กลง จำนวนของซี่ฟันเพิ่มขึ้น กระเพาะอาหารส่วนกลางเป็นบริเวณที่ทำหน้าที่ย่อยอาหารและมีต่อมขับน้ำย่อยมากที่สุด จำนวนต่อมขับน้ำย่อยเพิ่มขึ้นไปตามช่วงอายุ ไส้ติ่งทำหน้าที่ช่วยผลิตน้ำย่อยย่อยไขมันและดูดซึมอาหาร จำนวนไส้ติ่งเพิ่มขึ้นในแต่ละช่วงอายุ ทำให้อาหารหลายชนิดที่กินถูกย่อยได้มากขึ้น ขณะที่ลำไส้ส่วนต้นเป็นบริเวณที่มีพื้นที่ดูดซึมอาหารสูงสุด และพื้นที่ดูดซึมอาหารเพิ่มขึ้นตามช่วงอายุด้วย บริเวณลำไส้ส่วนต้นมีน้ำย่อยที่สร้างมาจากตับ ตับอ่อน และถุงน้ำดี น้ำย่อยถูกส่งมาทางท่อน้ำดีเพื่อช่วยในการย่อยอาหาร ผลจากการศึกษาสัณฐานวิทยาและลักษณะเนื้อเยื่อวิทยาของระบบทางเดินอาหารแสดงให้เห็นว่า สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงลักษณะการกินอาหารและอาหารที่เปลี่ยนแปลงในแต่ละช่วงอายุ การเลือกกินอาหารของปลาตะกรับเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของ Optimal Foraging Theory ปลาตะกรับแต่ละช่วงอายุเลือกกินชนิดอาหารที่มีปริมาณมาก ขนาดของอาหารเหมาะสมกับความกว้างของช่องปาก ลักษณะของฟันและซี่กรองเหงือก และความยาวของลำไส้ที่เพิ่มขึ้น อาหารที่เลือกกินเมื่อย่อยแล้วได้รับปริมาณโปรตีนและไขมันสูง รวมทั้งพลังงานสุทธิที่ได้รับสูงเช่นเดียวกัน เพื่อสามารถดูดซึมนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ การแบ่งสรรทรัพยากรอาหารระหว่างปลาตะกรับและปลากระบอก แสดงความแตกต่างระหว่างลักษณะทางสัณฐานวิทยาของระบบทางเดินอาหาร และมีการเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารอย่างชัดเจน โดยปลาตะกรับเป็นกลุ่มปลาที่กินทั้งพืชและสัตว์ ขณะที่ปลากระบอกเป็นกลุ่มปลาที่กินพืช ปลาทั้งสองชนิดมีไดอะตอมและอินทรีย์สารเป็นองค์ประกอบอาหารหลักที่ซ้อนทับกัน จากการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการปลูกและฟื้นฟูป่าชายเลนในบริเวณอ่าวปากพนัง ในการเป็นแหล่งอาหารและแหล่งที่อยู่อาศัยของปลาตะกรับ ปลาตะกรับมีการปรับตัวที่ดีมากในการเลือกกินอาหารและทางสรีรวิทยา ทำให้สามารถอยู่รอดได้ในสภาพแวดล้อมที่มีการแปรผันสูงในอ่าวปากพนัง เราสามารถใช้ปลาตะกรับเป็นดัชนีที่บ่งชี้ในการติดตามการเปลี่ยนแปลงสภาพป่าชายเลนและสิ่งแวดล้อมได้ ดังนั้นจึงควรมีการส่งเสริมให้เลี้ยงปลาตะกรับเป็นอาชีพเสริมสำหรับชุมชน และปล่อยคืนปลาตะกรับลงสู่อ่าวปากพนังควบคู่กับการปลูกและฟื้นฟูป่าชายเลนเพื่อเพิ่มผลผลิตประมงอย่างยั่งยืน