The determination of patient dose from [supercript 18]F-FDG PET/CT examinations - Kitiwat Khamwan (Chulalongkorn University, 2007)
ในปัจจุบันการตรวจวินิจฉัยโรคด้วยเพทซีที ได้เข้ามามีบทบาทสูงทางการแพทย์ แต่อย่างไรก็ตามผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจดังกล่าวอาจได้รับปริมาณรังสีมากกว่าการตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือเพทสแกนเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตถุประสงค์ของการศึกษาวิจัยนี้เพื่อหาปริมาณรังสีเฉลี่ยและปัจจัยที่มีผลต่อปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับจากการตรวจเพทซีที ด้วยการฉีดสารฟลูออรีน-18 ฟลูออโรดิออกซีกลูโคส โดยได้ทำการศึกษาในผู้ป่วยที่สงสัยว่ามีการแพร่กระจายของมะเร็งที่เข้าทำการตรวจเพทซีที ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ จำนวน 35 ราย ซึ่งในส่วนของปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับจากการฉีดสารเภสัชรังสีนั้น อวัยวะที่ทำการศึกษา ได้แก่ ตับ ไต กระเพาะอาหาร กระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ใหญ่ ต่อมไทรอยด์ อวัยวะสืบพันธุ์ ปอด ผิวหนัง ไขกระดูก ผิวกระดูก เต้านม และม้าม โดยใช้วิธีคำนวณตามหลักวิธีการ MIRD (Medical Internal Radiation Dosimetry) และใช้โปรแกรมมอนติคาร์โล ซิมูเลชั่น วินโดส เวอร์ชั่น 2.1 a ทำการคำนวณหาค่าปริมาณรังสียังผลที่ผู้ป่วยได้รับจากเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ จากผลการศึกษาพบว่า กระเพาะปัสสาวะเป็นอวัยวะที่ได้รับรังสีดูดกลืนสูงสุด จากการฉีดสารฟลูออรีน-18 ฟลูออโรดิออกซีกลูโคส โดยมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 63.72±9.41 ไมโครเกรย์ต่อเมกะเบเคอเรล (95 % CI: 60.49-66.95) และที่อวัยวะสืบพันธุ์ ปริมาณรังสีดูดกลืนเฉลี่ยที่ได้รับเท่ากับ 11.46±3.78 ไมโครเกรย์ต่อเมกะเบเคอเรล ค่าเฉลี่ยของ dose coefficient เท่ากับ 15.56±1.52 ไมโครซีเวิร์ตต่อเมกะเบเคอเรล ความแรงของสารรังสีของฟลูออรีน-18 ฟลูออโรดิออกซีกลูโคสที่ฉีดให้ผู้ป่วย มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 312 เมกะเบเคอเรล และปริมาณรังสียังผลที่ผู้ป่วยได้รับทั่วทั้งร่างกายจากเพทสแกนมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.82±0.5 มิลลิซีเวิร์ต โดยมีค่าอยู่ในช่วงระหว่าง 3.81 ถึง 5.81 มิลลิซีเวิร์ต ในส่วนของปริมาณรังสียังผลที่ผู้ป่วยได้รับจากเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 14.45±2.82 มิลลิซีเวิร์ต โดยมีค่าอยู่ในช่วงระหว่าง 10.04 ถึง 21.98 มิลลิซีเวิร์ต เมื่อทำการรวมปริมาณรังสียังผลจากทั้งเพทสแกนและเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แล้ว ค่าปริมาณรังสียังผลที่ผู้ป่วยได้รับมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 19.27±2.93 มิลลิซีเวิร์ต โดยมีค่าอยู่ในช่วงระหว่าง 14.27 ถึง 26.95 มิลลิซีเวิร์ต และจากการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับกับปัจจัยต่างๆ พบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อปริมาณรังสีประกอบด้วย ความแรงของสารรังสี น้ำหนักของอวัยวะ ดัชนีมวลกายของผู้ป่วย ค่าเอ็มเอเอส และความยาวของการสแกน โดยความแรงของรังสีมีความสัมพันธ์สูงกับปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับจากการตรวจเพทสแกน ที่ค่า r เท่ากับ 0.720 (p-value < 0.01) ในส่วนค่าเอ็มเอเอสและดัชนีมวลกายของผู้ป่วยมีความสัมพันธ์สูงกับปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ที่ค่า r เท่ากับ 0.980 และ 0.866 (p-value < 0.01) ตามลำดับ ประโยชน์จากการศึกษาวิจัยนี้ เป็นการรายงานถึงข้อมูลขั้นพื้นฐานของปริมาณรังสีเฉลี่ยที่ผู้ป่วยได้รับจากการตรวจเพทซีทีในประเทศไทย เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงและประโยชน์ต่อผู้ที่เข้ารับการตรวจในอนาคตข้างหน้า